Czym jest uznanie długu przez dłużnika? Dochodzenie roszczeń w postępowaniu cywilnym

Czym jest uznanie długu przez dłużnika?

Najprościej rzecz ujmując, uznanie długu jest potwierdzeniem ze strony dłużnika istnienia określonej wierzytelności względem wierzyciela. To przyznanie się do posiadania zadłużenia. Można więc je uznać za czynność dłużnika względem wierzyciela, w której oświadcza chęć spłaty długu lub przynajmniej potwierdza jego występowanie. Powoduje to oczywiście określone konsekwencje prawne. Jednocześnie obowiązujące w Polsce przepisy nie przedstawiają w tym przypadku szczegółowej definicji, niemniej uznanie długu jest pojęciem często występującym w orzecznictwie oraz doktrynie prawnej. Stosuje się tu przepisy Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93 z późn. zm.) oraz Ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296 z późn. zm.).

Rodzaje uznania długu – właściwe i niewłaściwe

Uznanie długu występuje w różnych sytuacjach. Dłużnik może bowiem przyznać się do swoich zobowiązań na bardzo wiele sposobów. Dotyczy to również wierzytelności przedawnionych. Forma uznania długu może być pisemna, ustna czy elektroniczna. Oczywiście nie każda jest równie łatwa do udowodnienia przed sądem. Doktryna prawa wyróżnia przy tym dwa rodzaje uznania długu. Są to:

• Uznanie długu dokonane wprost (tzw. uznanie właściwe) – bezpośrednia deklaracja dłużnika względem wierzyciela. Najczęściej przybiera ona formę pisemnego oświadczenia. Jeżeli dokument zawiera: dokładne dane wierzyciela oraz dłużnika, terminy i sposoby płatności, źródło powstałego zobowiązania, oświadczenie o uznaniu długu, datę powstania dokumentu oraz podpis dłużnika – to zaistnienie wierzytelności nie budzi żadnych wątpliwości.
• Uznanie długu dorozumiane (tzw. uznanie niewłaściwe) – pośrednia interpretacja na podstawie czynności czy oświadczeń wiedzy ze strony dłużnika względem zobowiązania. Nie jest oświadczeniem woli, ale wiedzy. Obejmuje każde zachowanie obowiązanego, które w dostateczny sposób potwierdza jego świadomość odnośnie ciążącego na nim obowiązku. Może to być częściowa spłata, przyrzeczenie zapłaty w przyszłości, prośba o odroczenie terminu, rozłożenie długu na raty albo o zwolnienie z niego. Uznanie długu dorozumiane nie stanowi przy tym czynności prawnej.

W teorii pośrednie uznanie długu względem wierzyciela może zostać wyrażone przez każde zachowanie dłużnika. W praktyce jest to jednak trudniejsze do udowodnienia. O zaistnieniu tego faktu decyduje samodzielnie i niezależnie skład sędziowski rozpatrujący sprawę. Nie może przy tym brać pod uwagę samego domniemania. Uznanie długu musi wystąpić w sposób wyraźny oraz niebudzący wątpliwości z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności. Potrzebny jest więc tu konkretny dowód. Przy czym może nim być również zapis nagrania rozmowy telefonicznej.

Skutki prawne uznania roszczenia dla wierzyciela i dłużnika

Uznanie długu to przyznanie się do zobowiązania. Wierzyciel ma więc pełne prawo żądać jego spłaty także na drodze sądowej oraz komorniczej. Stanowi to znaczące ułatwienie procesowe oraz zwiększa szanse na skuteczne dochodzenie roszczeń. Ważną kwestią jest również fakt, że uznanie zaległości pozostaje przesłanką dla przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia, nawet w sytuacji gdy dłużnik ma zastrzeżenia odnośnie wysokości długu. To zatem niezwykle przydatne narzędzie windykacyjne. Według doktryny prawa skutek taki zachodzi zarówno w przypadku wystąpienia uznania długu właściwego, jak i niewłaściwego. Przerwany bieg przedawnienia jest wtedy liczony od początku, zatem wierzyciel ma więcej czasu na prawne dochodzenie swoich roszczeń i domagania się zaległej zapłaty. Co istotne, uznanie długu przez dłużnika także po upływie terminu przedawnienia może skutkować przywróceniem obowiązku spłaty zobowiązania.

Oświadczenie woli o uznaniu długu – podsumowanie

Uznanie długu stanowi oświadczenie dłużnika potwierdzające istnienie danego zobowiązania, zazwyczaj finansowego. Czynność ta może wystąpić w sposób bezpośredni lub pośredni. Istotą jest tu świadomość istnienia długu. Wiążą się z nią określone skutki prawne – znacznie korzystniejsze dla wierzyciela, niekorzystne natomiast dla dłużnika. Przede wszystkim fakt uznania przerywa bieg przedawnienia długu. Pozwala to zatem wierzycielowi domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego z tego tytułu przez dłuższy czas. Polskie prawo kwestię uznania długu reguluje dosyć ogólnie. Daje więc sądom duże możliwości interpretacji tego zagadnienia. Dotyczy to zwłaszcza uznania długu dorozumianego. Wystąpienie tej sytuacji prawnej również może być jednak podstawą do roszczeń, nawet kiedy doszło do przedawnienia zobowiązania o znaczący czas. Za każdym razem uznanie długu stanowi bowiem rodzaj dowodu w trakcie procesu sądowego. Pozwala więc na skuteczniejsze dochodzenie zaległych należności.