Czy warto wybrać podatek liniowy jako formę opodatkowania? Zalety, wady, ulgi i jak go rozliczać.

Najważniejsze informacje

• Podatek liniowy wynosi 19%.
• Z tej formy opodatkowania mogą skorzystać osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą oraz podatnicy osiągający dochody z działów specjalnych produkcji rolnej.
• Głównymi zaletami są: przewidywalność i brak progresji podatkowej.
• Głównymi wadami są: brak kwoty wolnej od podatku i niemożność korzystania z ulg oraz wspólnego rozliczania z małżonkiem.

Podatek liniowy jako forma opodatkowania – definicja

Rozliczenie liniowe stanowi więc specyficzną, odmienną np. od ryczałtu metodę obliczania należności, w którym to wysokość należnego zobowiązania jest wprost proporcjonalna do wielkości podstawy. Najważniejszym, co trzeba zapamiętać jest, to, że w polskim systemie prawnym dla dochodów osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz działów specjalnych produkcji rolnej wynosi on 19%.

Główne założenia – czym różni się od opodatkowania na zasadach ogólnych?

Przedsiębiorcy decydujący się na liniowy podatek tracą prawo do korzystania z kwoty wolnej. Oznacza to, że należność naliczana jest już od pierwszej złotówki uzyskanego dochodu, w przeciwieństwie do skali podatkowej, gdzie część dochodu nie jest brana pod uwagę w urzędzie skarbowym. Wybór tego sposobu oddawania części pieniędzy państwu wiąże się jednak z dość istotnym ograniczeniem. Rozliczenie liniowe wykreśla możliwość korzystania z wielu ulg dostępnych w przypadku gdy w grę wchodzi opodatkowanie na zasadach ogólnych czy ryczałt. To m.in. odliczenia na dzieci, rehabilitację, internet, czy niektóre darowizny. Ponadto osoby korzystający z podatku liniowego nie mogą rozliczać się wspólnie z małżonkiem, ani jako rodzic samotnie wychowujący dziecko. Każda osoba w mariażu prowadząca działalność, rozlicza wtedy swoje dochody indywidualnie. Warto pamiętać co więcej, że podatek liniowy (stawka 19 procent) nie łączy się z dochodami z innych źródeł opodatkowanych według skali progresywnej (np. z umowy o pracę, emerytury). Są to odrębne formy dochodowe, rozliczane oddzielnie. 

Podatek liniowy – czy każdy przedsiębiorca skorzysta?

Opodatkowanie liniowe, choć niezwykle kuszące, nie jest dostępne dla wszystkich podatników. Przepisy jasno określają kto, jak, gdzie i kiedy może skorzystać ze stałej stawki podatku.

Osoba fizyczna prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą

Bez wątpienia jest to najszersza grupa adresatów podatku liniowego. Stawka obejmuje wtedy zarówno osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, jak i wspólników niektórych spółek:

• cywilnych,
• jawnej osób fizycznych,
• jawnej, która wybrała opodatkowanie na poziomie wspólników,
• partnerskiej.

Ważne jest podkreślenie, że w przypadku tych rozwiązań opodatkowaniu liniowemu nie podlega sama spółka jako podmiot, lecz jej poszczególni wspólnicy, proporcjonalnie do ich udziałów w zyskach.

Osoby fizyczne prowadzące działy specjalnej produkcji rolnej

Drugą grupą, która może skorzystać z podatku liniowego, są podatnicy osiągający dochody z działów specjalnej produkcji rolnej. Warunkiem jest, aby dochody z tej działalności były ustalane na podstawie prowadzonych ksiąg podatkowych. 

Co wyklucza podatek liniowy?

Nie każdy przedsiębiorca może wybrać rozliczenie liniowe. Jak już wspominaliśmy, nie ma on zastosowania np. w przypadku dochodów uzyskiwanych z umów o:

• pracę, 
• dzieło, 
• zlecenie.

Podatnik ponadto nie może wybrać podatku liniowego, jeżeli w ramach prowadzonej działalności gospodarczej świadczy usługi na rzecz swojego byłego lub obecnego pracodawcy, a ich zakres pokrywa się z czynnościami, które wykonywał lub wykonuje w ramach stosunku pracy w tym samym roku podatkowym. To, co wyklucza podatek liniowy, dokładnie opisane jest na stronie gov.pl.

Jak obliczyć podatek liniowy – przychód, dochód, księgowość

Pozornie proste podatki liniowe, wymagają jednak przejścia przez kilka etapów, zarówno przy kalkulacji miesięcznych lub kwartalnych zaliczek, jak i przy sporządzaniu rocznego zeznania podatkowego PIT-36L.

Ustalenie podstawy opodatkowania

Ustalenie przychodu

Przychód to łączna wartość sprzedaży towarów i usług netto (bez należnego VAT, jeśli przedsiębiorca jest czynnym podatnikiem) uzyskana w danym okresie rozliczeniowym. Zalicza się do nich również inne wpływy związane z działalnością gospodarczą, np. otrzymane dotacje, odsetki od środków na rachunku firmowym czy przychody ze zbycia środków trwałych. 

Ustalenie kosztów uzyskania przychodu

Czym są koszty uzyskania przychodu? To racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki poniesione w celu osiągnięcia zysków lub zachowania/zabezpieczenia ich źródła, które nie zostały wyłączone z kosztów na mocy przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. WAŻNE! Muszą być one odpowiednio udokumentowane.

Obliczanie dochodu

Najprościej rzecz ujmując, dochód stanowi różnicę między sumą przychodów a sumą kosztów ich uzyskania.

Dochód = przychód – koszty uzyskania przychodu

Jeśli wynik wychodzi ujemny, powstaje wtedy strata podatkowa.

Obliczanie należnego i ulga podatkowa

Po ustaleniu podstawy, oblicza się należny podatek: 

Podatek (przed odliczeniami) = podstawa opodatkowania x 0,19

Co ze składką zdrowotną? Od 2022 roku zasady opłacania uległy zmianie. Podatnicy mogą albo zaliczyć zapłacone składki do kosztów uzyskania przychodu (do określonego rocznego limitu), albo odliczyć je od dochodu (również do limitu) – maksymalna kwota jest waloryzowana corocznie (w 2025 r. wynosi 12 900 zł). Ważne jest zapamiętanie, że należy wybrać jedną z tych form – nie można ich łączyć. Ponadto w przypadku dochodów uzyskanych za granicą i stosowania metody odliczenia proporcjonalnego, podatnik może mieć prawo do odliczenia od podatku tzw. ulgi abolicyjnej, na zasadach określonych w ustawie.

Dochód pomniejszony o dopuszczalne odliczenia stanowi podstawę opodatkowania. Zaokrągla się go do pełnych złotych w ten sposób, że końcówki kwot wynoszące mniej niż 50 groszy pomija się, a wynoszące 50 i więcej, podwyższa się.

Zaliczki na podatek dochodowy

W trakcie roku przedsiębiorcy są zobowiązani do obliczania i wpłacania miesięcznych lub kwartalnych rat na podatek dochodowy. Zaliczka obliczana jest narastająco – oznacza to, że ustala się dochód od początku roku do końca danego miesiąca/kwartału, następnie oblicza podatek należny od tego dochodu według powyżej przedstawionych zasad. 

Alternatywnie, podatnicy, którzy spełniają określone warunki (np. prowadzili działalność w poprzednich latach), mogą wybrać opłacanie zaliczek w formie uproszczonej. Wówczas co miesiąc wpłacają ratę w stałej wysokości, stanowiącą 1/12 kwoty podatku wynikającego z zeznania złożonego w roku poprzedzającym.

Wady i zalety podatku liniowego

Linearność definiuje większość korzyści, jakie mogą odnieść przedsiębiorcy wybierający tę formę rozliczenia. Największą zaletą jest bezsprzecznie brak progresji – niezależnie od tego, czy przedsiębiorca zarobi 50 000 zł, czy 500 000 zł, podatek wyniesie zawsze 19%. To właśnie ta przewidywalność i stabilność w należnościach względem urzędu skarbowego jest dla wielu cenna.

Kiedy najbardziej opłaca się podatek liniowy? Głównie przy dochodach przekraczających 180 000 zł rocznie. Dla przykładu przedsiębiorca z dochodem 400 000 zł przy podatku liniowym zapłaci 76 000 zł (19%), a na zasadach ogólnych – około 104 000 zł (12% do 120 000 zł i 32% od nadwyżki).

Niestety wybór tej formy opodatkowania wiąże się z rezygnacją z wielu przywilejów dostępnych dla podatników rozliczających się na zasadach ogólnych. Jak już wspominaliśmy, jedną z najistotniejszych wad jest ta, zakazująca przedsiębiorcom odliczania od dochodu lub podatku wielu popularnych ulg oraz rozliczania się wspólnie z małżonkiem, czy jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Jeśli chodzi o podatek liniowy, kwota wolna od podatku także nie obowiązuje.

Procedura wyboru podatku liniowego – co musi zrobić podatnik?

Podatek liniowy nie jest domyślną formą opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej w Polsce, dlatego też, aby móc rozliczać się według stałej stawki 19%, przedsiębiorca musi dokonać zmiany w urzędzie skarbowym.

Zgłoszenie wyboru podatku liniowego

Podatnik, który chce skorzystać ze stawki liniowej, musi złożyć pisemne oświadczenie o wyborze tego sposobu odprowadzania składek właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Można to wykonać także poprzez Centralną Ewidencję i Informację o Działalności Gospodarczej (CEIDG), zmieniając odpowiednio swój wpis. Jest to często najwygodniejsza forma, szczególnie przy zakładaniu nowej działalności.

Terminy na złożenie oświadczenia

Przy rozpoczynaniu działalności gospodarczej w trakcie roku, oświadczenie należy złożyć do 20. dnia miesiąca następującego po uzyskaniu przychodów. W przypadku, gdy pierwszy wpływ gotówki zostanie uzyskany w grudniu, dokument należy złożyć do końca tego roku kalendarzowego (czyli do 31.12).

Dla podatników kontynuujących działalność i chcących zmienić formę opodatkowania na liniową od nowego roku, zazwyczaj oświadczenie o zmianie formy opodatkowania na kolejny rok podatkowy składa się do 20 lutego roku, w którym ma obowiązywać nowa forma.

Podatek dochodowy 19% wyłącznie dla bogatych?

Nie da się ukryć, że stała 19% stawka dedykowana jest przede wszystkim przedsiębiorcom osiągającym relatywnie wysokie dochody. Medal ma jednak dwie strony i pomimo przewidywalności jeśli chodzi o księgowość,  brak kwoty wolnej od podatku, niemożność wspólnego rozliczenia z małżonkiem czy rezygnacja z większości ulg podatkowych może nie być dla wszystkich do końca komfortowe. Decyzja o wyborze opodatkowania podatkiem liniowym nie powinna być podejmowana pochopnie. Kluczem jest tu gruntowna analiza własnej sytuacji finansowej. Wybór skali liniowej, choć może przynieść oszczędności jednym, dla innych okaże się mniej korzystny niż rozliczenie na zasadach ogólnych.

FAQ