Co musisz wiedzieć o podatku progresywnym? Ile wynoszą progi podatkowe?

Najważniejsze informacje

• Podatek progresywny stanowi jedną z form rozliczania podatków w Polsce.
• Podatek progresywny to inaczej rozliczanie na zasadach ogólnych albo skala podatkowa.
• W Polsce występują dwa progi podatkowe.
• Danina solidarnościowa bywa czasem nazywana trzecim progiem podatkowym.
• Dla osób rozliczających się na zasadach ogólnych istnieje wiele ulg oraz preferencji podatkowych.
• W niektórych przypadkach od metody progresywnej korzystniejszy jest podatek liniowy.

Co to jest podatek progresywny?

Podatek progresywny to według definicji metoda obliczania wymiaru daniny na rzecz państwa. Najistotniejszą zasadą jest tu wzrost stawki opodatkowania, który następuje od pewnego poziomu dochodów nieproporcjonalnie. W praktyce wygląda to tak, że im więcej zarabiasz, tym większą część dochodu jesteś zobowiązany odprowadzić jako podatek. Dla krajów europejskich system oparty na podatku progresywnym pozostaje rozwiązaniem dominującym. W Polsce zamiennie używa się tu określenia „skala podatkowa” lub „zasady ogólne rozliczania”. Za każdym razem mowa tu jednak o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT). Zakres faktycznie nim objętych podmiotów jest przy tym bardzo szeroki. Podstawę prawną w tym zakresie stanowi Ustawa z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 1991 Nr 80 poz. 350 z późn. zm.).

Katalog podatników objętych progresywnym podatkiem dochodowym

Opodatkowanie na zasadach ogólnych należy do systemu uniwersalnego. Podatnik jest tu przypisany domyślnie, automatycznie – chyba, że wybierze inną formę rozliczania z urzędem skarbowym. Z tego też powodu skala podatkowa należy do najczęściej stosowanych. Korzystają z niej:

• osoby fizyczne pracujące na umowie o pracę;
• osoby fizyczne pracujące na podstawie umowy cywilnoprawnej (zlecenie, o dzieło);
• przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą;
• wspólnicy spółek cywilnych;
• osoby otrzymujące renty, emerytury, zasiłki, alimenty;
• osoby uzyskujące przychody z praw autorskich.

Skala podatkowa – różne stawki podatku a dochód

Obliczenie podatku według zasad ogólnych opiera się na zastosowaniu progów podatkowych. To one determinują wysokość stawki dla daniny. Stosuje się ją do dochodu, a więc różnicy między przychodem a kosztami jego uzyskania. Przy opodatkowaniu progresywnym w Polsce obowiązują dwa progi podatkowe. Stawki wynoszą tu odpowiednio:

• I próg podatkowy – dochody do kwoty 120 000 zł rocznie objęte są stawką podatku w wysokości 12%;
• II próg podatkowy – nadwyżka dochodów ponad 120 000 zł rocznie objęta jest stawką podatku w wysokości 32%.

Danina solidarnościowa (III próg podatkowy)

Danina solidarnościowa to dodatkowe opodatkowanie dla podatników, których dochód dla danego roku podatkowego przekracza 1 000 000 zł. Są oni zobowiązani do zapłaty kolejnego podatku w wysokości 4% od nadwyżki ponad tę kwotę. Danina solidarnościowa bywa określana zwyczajowo także jako III próg podatkowy. Wpływy z niej zasilają Solidarnościowy Fundusz Wsparcia Osób Niepełnosprawnych. Co istotne, III próg podatkowy obejmuje sumę dochodów z pracy, działalności gospodarczej oraz sprzedaży akcji.

Kwota wolna od podatku

Kwota wolna od podatku stanowi jeden z elementów systemu podatkowego. Oznacza roczną sumę dochodów, od której nie trzeba uiszczać daniny na rzecz państwa. W Polsce od 2022 roku wynosi ona 30 000 zł. Występuje tu realne przełożenie na wysokość należnej daniny. Widać to na podstawie kwoty zmniejszającej podatek, która jest tu pochodną i wynosi 3 600 zł w skali roku (12% z 30 000 zł) i 300 zł miesięcznie. Wartość ta pozostaje stała dla wszystkich progów podatkowych. Dodatkowo podatek progresywny w postaci końcowej już kwoty do zapłaty można również obniżyć poprzez skorzystanie z szeregu odliczeń oraz ulg, które dopuszczają przepisy.

Ulgi i preferencyjne rozliczenia zmniejszające wysokość podatku do zapłaty

Rozliczanie się na zasadach ogólnych daje możliwość skorzystania z wielu ulg oraz preferencji. W ten sposób podatnicy mogą obniżyć wysokość daniny, którą są zobowiązani uiścić fiskusowi. Do tych najczęściej stosowanych zaliczyć można:

• ulgę prorodzinną (na dzieci),
• ulgę na Internet,
• ulgę dla krwiodawców,
• ulgę rehabilitacyjną,
• ulgę termomodernizacyjną,
• ulgę dla osób samotnie wychowujących dziecko,
• ulgę dla młodych (do 26 roku życia).

Nie zapominajmy przy tym o możliwości odliczeń darowizny na cele pożytku publicznego. Do znacznych oszczędności podatkowych może prowadzić w niektórych przypadkach opcja wspólnego rozliczania z małżonkiem. Dzieje się tak zwłaszcza w sytuacji, gdy dochody jednego ze współmałżonków są zerowe lub nie przekraczają kwoty limitu przewidzianego dla II progu podatkowego. Suma zarobków podlegająca opodatkowaniu jest bowiem wtedy dzielona na pół.

Wady i zalety podatku progresywnego

Podatek progresywny to dla wielu osób najkorzystniejsza forma opodatkowania dochodów, jednak niektórym sprzyjać będzie wybór innej z dostępnych opcji. W szerszym ujęciu skala podatkowa stanowi narzędzie do łagodzenia negatywnych skutków nierówności społecznych i stabilizowania gospodarki. Zauważalne jest też stosowanie tej metody w krajach o wyższym tempie rozwoju gospodarczego, choć trudno jednoznacznie uznać to za przyczynę szybszego postępu. Niewątpliwie jednak skala podatkowa zapobiega szkodliwej koncentracji kapitału. Bardziej obciąża bowiem podmioty o wyższym dochodzie. Jednocześnie podatek progresywny może zniechęcać do dodatkowej produktywności osoby, które podlegają wyższym stawkom. W niektórych przypadkach skłania do ukrywania prawdziwych dochodów i poszukiwania sposobów na obejście prawa.

Zalety rozliczeń na zasadach ogólnych

Wśród najważniejszych zalet skali podatkowej najczęściej wymieniane są:

• dostępność bez ograniczeń dla wszystkich podatników,
• możliwość odliczania kosztów uzyskania przychodu,
• prawo do korzystania z wielu ulg podatkowych i odliczeń,
• preferencyjne rozliczenie wspólne z małżonkiem lub jako osoba samotnie wychowująca dziecko,
• występowanie kwoty wolnej od podatku,
• relatywnie niska stawka przy I progu podatkowym (12%).

Wady skali podatkowej

Mimo wielu zalet podatek progresywny ma również swoje wady. Zalicza się do nich:

• wysoka stawka po przekroczeniu II progu podatkowego (32%),
• brak możliwości odliczenia zapłaconej składki zdrowotnej od podatku,
• konieczność prowadzenia Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów (KPiR) lub pełnej księgowości w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej,
• możliwa sytuacja, że przy przekroczeniu zarobkami II progu podatkowego (np. z powodu premii) otrzymujemy niższą wypłatę niż wcześniej.

Podatek progresywny czy liniowy? Różne formy opodatkowania w Polsce

Warto zaznaczyć, że skala podatkowa to tylko jedna z obowiązujących w Polsce form opodatkowania. Pozostałe funkcjonują na odmiennych zasadach. Stosuje się również zryczałtowany podatek dochodowy (ryczałt od przychodów ewidencjonowanych lub karta podatkowa) oraz liniowy. Każda z opcji ma swoje atuty. Jednak zazwyczaj ich stosowanie nie jest dobrowolne, choć wszystko zależy od konkretnej sytuacji. W przypadku przedsiębiorców warto rozważyć, co będzie korzystniejsze analizując dostępne możliwości, wysokości dochodu oraz dostępne preferencje czy ulgi. Różnice w sposobie rozliczania najbardziej uwydatniają się przy porównaniu rozliczania podatku na zasadach ogólnych z liniowym.

W praktyce podatek progresywny będzie rozwiązaniem lepszym dla przedsiębiorców uzyskujących umiarkowane dochody i korzystających z preferencji podatkowych. Kiedy jednak przy rozliczaniu na zasadach ogólnych przekroczenie progu 32% staje się realne, warto rozważyć już odmienną opcję. Podobnie, jeśli dochody pochodzą z różnych źródeł. Zanim zdecydujemy się na podatek progresywny lub liniowy, warto wcześniej przeanalizować potencjalne korzyści dla każdej z opcji.

Jak i kiedy rozliczać podatek progresywny w urzędzie skarbowym? Formularze PIT

Według obecnie obowiązujących przepisów termin składania zeznań podatkowych w postaci deklaracji PIT trwa od 15 lutego do 30 kwietnia. Jeżeli jednak ten dzień jest ustawowo wolny od pracy, to data ta jest przesunięta na najbliższy roboczy. Deklaracje można składać elektronicznie lub w formie papierowej we właściwym urzędzie skarbowym. Do rozliczeń według skali podatkowej najczęściej używane są następujące formularze:

• PIT-36 – dla osób uzyskujących dochody bez pośrednictwa płatnika (przedsiębiorcy i otrzymujący przychody z najmu albo wypłaty za pracę w innym państwie);
• PIT-37 – najpopularniejszy z formularzy, przeznaczony dla osób uzyskujących dochody za pośrednictwem płatnika (nieprowadzący działalności gospodarczej, pracownicy etatowi, zleceniobiorcy, wykonawcy dzieła, emeryci, renciści);
• PIT/O – załącznik składany wraz z rocznym zeznaniem podatkowym wyłącznie w przypadku zastosowania ulg oraz odliczeń od dochodu albo podatku;
• DSF-1 – osobna deklaracja dla osób, których obejmuje danina solidarnościowa, dokument składa się razem z wymaganymi w danym przypadku formularzami PIT.

Progresywny podatek dochodowy od osób fizycznych – metoda nie zawsze najkorzystniejsza

Podatek progresywny, znany również jest w Polsce jako skala podatkowa lub zasady ogólne rozliczania, to metoda obliczania wymiaru daniny dla państwa. Istotą jest tu zastosowanie progów dochodowych, które mają wpływ na wysokość należności. Nieproporcjonalnie wyższy podatek zapłacą osoby o najwyższych dochodach. Formuła ta ma na celu stabilizować gospodarkę oraz łagodzić negatywne skutki nierówności społecznych. Można zaobserwować, że jest stosowana przede wszystkim w państwach bardziej rozwiniętych pod względem gospodarczym. Nie zawsze jednak metoda obliczania podatku według skali podatkowej pozostaje najlepszym wariantem dla przedsiębiorców. Dlatego za każdym razem dobrze jest przeanalizować i sprawdzić dostępne opcje pod kątem korzyści. Warto przy tym pamiętać, że zasady ogólne rozliczania podatków dają możliwość zastosowania wielu ulg oraz preferencji, które obniżają wysokość należnej daniny. Dla dochodów osób fizycznych w Polsce można jej niestety uniknąć wyłącznie w nielicznych przypadkach.

FAQ – pytania o opodatkowanie podatkiem progresywnym